Pozoracja przestępstwa  Jedna z najważniejszych zasad procesu karnego – zasada prawdy obiektywnej przypomina, że „podstawę wszelkich rozstrzygnięć w postępowaniu karnym powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne”[art. 2§2 KPK]. Ustalenie, czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo jest podstawowym celem postępowania przygotowawczego – śledztwa lub dochodzenia. Nie od dzisiaj wiadomo, że prawda jest jedna. Największy jednak problem z tym, że odróżnić ją od kłamstwa często nie jest łatwo. W postępowaniu karnym co pewien czas policjant, prokurator czy sąd staje wobec dylematu: czy faktycznie czyn o znamionach przestępstwa został popełniony, czy tylko zbieg okoliczności, albo … czyjeś celowe działania sprawiają tylko takie pozory. Pozorowane bywają różne przestępstwa. Jedni dla uzyskania odszkodowania…

Powieszenie  Jest najczęściej spotykaną postacią śmierci gwałtownej wskutek zagardlenia, czyli odcięcia dopływu powietrza do płuc przez mechaniczny ucisk na narządy szyi. Zagardlenie to jedna z wielu postaci uduszenia, którego istotą jest uniemożliwienie wymiany gazowej i wstrzymanie dopływu krwi utlenowanej do mózgu, utraty świadomości, a następnie do nieodwracalnych zmian w korowych ośrodkach mózgowych i śmierci. Powieszenie jest to mechaniczny ucisk ma narządy szyi spowodowany przez pętlę zaciskaną ciężarem zwisającego ciała. W obrazie zewnętrznym zwłok oraz stanie narządów wewnętrznych przypomina do pewnego stopnia pozostałe postacie zagardlenia, zwłaszcza zadzierzgnięcie. Podobnie, jak zadzierzgnięcie może mieć charakter zbrodniczy, stanowić efekt zamachu samobójczego lub nieszczęśliwego wypadku. Postępowanie w sprawie śmierci z powieszenia polega na uporządkowanym różnicowaniu wymienionych…

Poszukiwania osób zaginionych  Statystycznie w Polsce problem dotyczy kilkunastu tysięcy osób rocznie. To nie tylko osobisty dramat zaginionych. Bez względu bowiem jaki jest ich faktyczny los i przyczyna nieobecności, dla bliskich tajemnicze zniknięcie dziecka, męża czy rodzica zawsze stanowi ogromną traumę. Poczucie bezradności, niepewność tego, co zaszło, podsycanie emocji przez obiegowe opinie czy nawet strzępy informacji prawdziwych, mnogość relacji medialnych i często nieodpowiedzialnych komentarzy do tych relacji, zwłaszcza na stronach internetowych, jeszcze bardziej te traumatyczne stany umacniają. Sposób reagowania policji i innych organów państwa na zawiadomienie o zaginięciu osoby zawsze i wszędzie budził emocje. Opinia publiczna poruszona medialnymi spekulacjami o domniemanych losach zaginionego i bezduszności policjantów czy biurokratycznych barierach ograniczających…

Poszlaka, dowód poszlakowy  W procesie karnym pojęcie to nabiera właściwego znaczenia w kontekście tzw. dowodu bezpośredniego. Dowód bezpośredni, to np. relacja naocznego świadka zdarzenia, który obserwował jego przebieg, widział sprawcę i zeznaje o tym przed organem procesowym. Takim bezpośrednim dowodem są też wyjaśnienia podejrzanego, który przyznaje się do winy, relacjonuje o motywach, jakimi się kierował, sposobie popełnienia przestępstwa, pozbywaniu się łupów itp. Niestety tak komfortowe sytuacje dowodowe nie zdarzają się zbyt często. W ogromnej ilości postępowań sąd, a wcześniej prokurator muszą poprzestać na dowodach poszlakowych, albo – mówiąc prościej – poszlakach. Ewa Gruza trafnie zauważa, że obecnie zdobycie dowodu bezpośredniego w postaci zeznań świadka może okazać się coraz trudniejsze. Jest tak…

Portret pamięciowy  Jego istotą jest odtworzenie wyglądu osoby na podstawie zeznań świadka. Spostrzeżenia dokonane na miejscu przestępstwa przez naocznych świadków z dawien dawna były podstawowym sposobem ustalania sprawców zdarzenia. Rzecz była i jest względnie prosta, jeżeli świadek zna sprawcę czynu i może wprost wskazać jego tożsamość lub sprawca został zatrzymany na gorącym uczynku przestępstwa czy też bezpośrednio po jego popełnieniu. Gorzej, gdy nierozpoznany oddali się z miejsca zdarzenia i nie pozostawi na nim śladów umożliwiających identyfikację. Od czasu powstania naukowej kryminalistyki w takich właśnie przypadkach podejmowano próby ustalania i poszukiwania sprawców na podstawie ich wyglądu zewnętrznego opisanego przez świadków. Historycznie najstarszą metodą był portret opisowy. Polegał on na odebraniu od…

Poplecznictwo  W potocznym języku polskim termin ten oznacza gorliwe, często stronnicze, popieranie, wspomaganie kogoś, poparcie czy protekcję. Prawnicy używają go do opisania karalnego zachowania polegającego na „utrudnianiu lub udaremnianiu postępowania karnego, poprzez pomaganie sprawcy przestępstwa, w tym i przestępstwa skarbowego uniknąć odpowiedzialności karnej”. Poplecznictwo różni się od karalnego pomocnictwa tj. jednej ze zjawiskowych form dokonania przestępstwa polegającego np. na dostarczeniu sprawcy odpowiednich narzędzi, środka transportu, rady czy informacji przed popełnieniem przestępstwa i w celu ułatwienia jego dokonania. Natomiast poplecznictwo jest pomocą udzielaną już po dokonaniu przestępstwa i ma na celu ochronę sprawcy przed poniesieniem odpowiedzialności. Szczególne formy poplecznictwa to ukrywanie sprawcy i zacieranie śladów przestępstwa. Przykładem takich zachowań jest udzielanie…

Prokuratura w liczbach, czyli Polska na tle Europy  W Polsce w roku 2002 zarejestrowano nieco ponad 1,6 mln spraw. Spośród krajów europejskich najwięcej spraw zarejestrowano we Francji – ponad 5,2 mln, a potem w Niemczech – 4,6 mln. Najmniej, bo tylko 400 spraw zarejestrowała prokuratura na Malcie oraz w Irlandii, gdzie było ich 7,6 tys. Ciekawiej niż liczby bezwzględne prezentują się jednak współczynniki, czyli odsetek rejestrowanych postępowań karnych w stosunku do liczby mieszkańców. W Europie przewodzi Belgia, gdzie na 100 tys. ludności rejestruje się blisko 8,8 tys. spraw. We Francji tylko o 200 mniej. Odpowiedni wskaźnik dla Polski wynosi 4,3 tys. Podobny, jak Polska notuje Szwecja i Turcja. Na wspomnianej…

Podstęp w kryminalistyce  Istotą podstępu jest wprowadzenie określonej osoby w błąd lub wykorzystanie błędu w jakim już się osoba ta znajduje, czyli niezgodności jej świadomości z obiektywną rzeczywistością. Jednak w życiu codziennym przez podstęp rozumie się zwykle jakieś posunięcie czy wybieg mający na celu zmylenie lub oszukanie kogoś. Jeszcze inaczej, podstęp to chytre podejście, fortel, albo zasadzka. W Słowniku języka polskiego słowo podstęp nie bez sporej słuszności skojarzono z takimi przymiotnikami, jak: chytry, niecny, haniebny. W prawie karnym materialnym podstęp kojarzy się jednoznacznie negatywnie i występuje jako znamię takich m.in. niebezpiecznych przestępstw, jak zgwałcenie czy rozbój. Wprowadzenie w błąd lub wyzyskanie błędu, a więc podstęp to także warunek przypisania sprawcy…

Podpis, parafa – fałszerstwo czy autentyk  Podpis jest istotnym elementem każdego dokumentu, czyli szczególnej postaci oświadczenia woli, jaką jest jego forma pisemna. Bez naniesienia podpisu, o którym mówi się, że jest konstytutywnym elementem dokumentu, nie dochodzi do zachowania pisemnej formy oświadczenia woli. Podpis pozwala przede wszystkim na identyfikowanie osoby składającej oświadczenie woli. Miejsce złożenia podpisu wskazuje na zakończenie oświadczenia przez usytuowanie pod tekstem. Z tego powodu treści umieszczone pod podpisem nie uważa się za objęte formą pisemną złożonego nad nim oświadczenia. Dlatego podpisem może być tylko językowy znak graficzny, postawiony własnoręcznie przez podpisującego, składający się co najmniej z nazwiska, mogącego przybrać postać skróconą i niekoniecznie czytelną, lecz charakterystyczną dla osoby…

Poczytalność – zawiłości diagnozowania  Nie nam i nie tutaj rozstrzygać, czy medycyna jest przede wszystkim dyscypliną wiedzy ściśle naukowej, zasobem szczególnego rodzaju umiejętności czy może nawet rodzajem sztuki. Najwybitniejsi znawcy tematu przyjmują, że jest to nauka ścisła, przyrodnicza i jednocześnie głęboko humanitarna oraz zawierająca w sobie nieuchwytne i subiektywne elementy, które są bliskie szeroko rozumianemu pojęciu sztuki [ B. Popielski /w/ T. Kielanowski, Etyka i deontologia lekarska, PZWL Warszawa 1985 s. 135]. Trudno zaprzeczyć takiej opinii zwłaszcza, że każdy „dobry lekarz” to swoista synteza współczesnej wiedzy medycznej z takimi walorami, jak: spostrzegawczość i kojarzenie, intuicja i rygoryzm metodyczny w postępowaniu diagnostycznym i leczniczym oraz umiejętności manualne – niekiedy niezwykle wyrafinowane połączone…