Psychiatria kryminalna – powołanie biegłych  W polskim prawie karnym obowiązuje zasada domniemania poczytalności.. Zasada ta oznacza, że poczytalności nie kwestionuje się tak długo, jak długo nie ujawnią się okoliczności nasuwające wątpliwości, czy faktycznie sprawca czynu karalnego w chwili jego dokonania posiadał zachowaną zdolność rozumienia jego znaczenia oraz możliwości kierowania swoim postępowaniem. Poczytalność jest więc nie wymagająca przeprowadzenia dowodu regułą, niepoczytalność względnie poczytalność w znacznym stopniu ograniczona – wyjątkiem, który wymaga udowodnienia. Prowadzący śledztwo prokurator [policjant] czy też badający zasadność oskarżenia sąd wiedzę o psychicznej kondycji podejrzanego czerpie z trzech zasadniczych źródeł. Jest to historia życia podejrzanego, okoliczności czynu będącego przedmiotem postępowania oraz zachowanie się podejrzanego w czasie samego śledztwa lub…

Psychiatria kryminalna  Wg Słownika języka polskiego PWN, psychiatrią nazywamy dział medycyny traktujący o pochodzeniu, rozpoznawaniu i leczeniu chorób psychicznych. Dla znakomitego znawcy problemu prof. A. Bilikiewicza, psychiatria jest dziedziną medycyny, przedmiotem zainteresowania której są zaburzenia psychiczne uwarunkowane genetycznie, konstytucjonalnie, biologicznie, psychologicznie i społecznie. Natomiast bardziej nas tu interesujący termin „psychiatria sądowa” – jak ujął to prof. M. Cieślak – oznacza dyscyplinę zajmująca się badaniem i ustalaniem zjawisk psychiatrycznych dla celów stosowania prawa. Psychiatria kryminalna jest terminem zakresowo jeszcze węższym. Przedmiotem jej zainteresowania są bowiem te tylko obszary psychiatrii sądowej, które wykorzystywane są w prawie karnym. Należy jednak od razu zastrzec, że nie jest to obszar mały. Obejmuje bowiem problemy właściwe…

Pseudonim  Samo słowo pochodzi z języka greckiego. „Pseudonymos” to ktoś „fałszywie nazwany”, „zmyślony”. Pseudonimami posługują się konspiratorzy, ale używają ich także dziennikarze, twórcy, aktorzy. Współcześnie, używanie pseudonimów jest zjawiskiem spotykanym przede wszystkim w środowiskach przestępczych. Równie chętnie pseudonimami posługują się członkowie dobrze zorganizowanych grup przestępczych, jak i przestępcy luźniej powiązani z jakimikolwiek strukturami. Wystarczy, że mają oni poczucie przynależności do środowiska skonfliktowanego z prawem. Podstawowa rola pseudonimów przestępczych polega na ukrywaniu przed organami śledczymi prawdziwej tożsamości. Ma to utrudnić zarówno wykrywanie sprawców, jak i udowodnienie im winy. Bywa, że niektórzy przestępcy sami nadają sobie pseudonim w celu przydania znaczenia. W tej grupie spotkać można np. wszelkiego rodzaju „pioruny” czy „czerwone…

Przeszukanie  To czynność procesowa, której dokonuje się w razie konieczności odnalezienia poszukiwanej osoby w celu jej wykrycia, zatrzymania albo przymusowego doprowadzenia. Przeszukanie może też mieć na celu znalezienie rzeczy mających znaczenie dowodowe w sprawie. Chodzi nie tylko o rzeczy, które służyły lub miały służyć do popełnienia przestępstwa [nóż, łom, komputer, fałszywa pieczątka]. Przeszukanie służy ponadto odnalezieniu i zabezpieczeniu rzeczy, które zachowały na sobie dowody przestępstwa [spodnie za śladami krwi, samochód z rozbitym reflektorem, obuwie z charakterystyczną podeszwą]. Także rzeczy pochodzące bezpośrednio lub pośrednio z przestępstwa [banknoty uzyskane w wyniku włamania do banku, zegarek utracony przez ofiarę rozboju] mogą być zabezpieczane dla potrzeb dowodowych metodą przeszukania. Przeszukanie służyć może w określonych…

Przestępczość – ocena stopnia zagrożenia  Na ocenę stopnia zagrożenia tą patologią społeczną składa się kilka zasadniczych elementów. Punktem wyjścia jest zwykle wielkość przestępstw stwierdzonych w określonym czasie na określonym obszarze. Niezależnie od słabości wszelkich urzędowych statystyk, są one podstawowym instrumentem pomiaru zjawiska na całym świecie.

Przemyt  Kiedyś mówiło się kontrabanda i każdy wiedział o co chodzi. Niewielu jednak zdawało sobie sprawę ze znaczenia tego słowa w języku jego pochodzenia. Włoskie „contrabbando” to dosłownie nasze „bezprawie”. Problem stary, aktualny zawsze tam, gdzie powstawały granice państwa, księstwa, a nawet miasta. Na handlu chcieli zarabiać nie tylko kupcy. Władca stawiał komorę celną, gdyż uważał, że i jemu się jakiś udział należy. Celnicy na ogól ze zrozumiałych względów sympatią się nie cieszyli. Lektura Pisma Świętego jest tego najlepszym przykładem i tak pozostało do dziś. Współcześnie przemyt jest definiowany jako nielegalne przenoszenie lub przewożenie przez granicę państwa wartości dewizowych lub innych przedmiotów bez poddania ich kontroli i ocleniu. Obowiązuje zasada, że…

Przemoc  Jest przejawem negatywnych relacji zachodzących pomiędzy jednostkami ludzkimi, pomiędzy zespołem ludzi, a jednostką lub pomiędzy zespołami ludzkimi. Polega na stosowaniu siły lub groźbie jej zastosowania. W zasadzie każde zachowanie agresywne wobec innego człowieka jest formą przemocy, a typowym jej skutkiem są bardzo różne i występujące z różnym nasileniem przejawy destrukcji fizycznej i psychicznej u ofiary. W najbardziej ogólnym ujęciu odróżnia się przemoc zbiorową oraz przemoc realizowaną w wymiarze jednostkowym ukierunkowaną na indywidualnie wybrane ofiary. Przykładami przemocy zbiorowej są wojny, represje z przyczyn politycznych, społecznych czy ekonomicznych oraz zorganizowany bandytyzm i bitwy gangów. Ich typowymi następstwami jest śmierć wielu osób, kalectwo, przemieszczanie się ludności, zaginięcia, zniszczenie infrastruktury i powszechne poczucie braku bezpieczeństwa.…

Prowokacja Mianem tym zwykle określamy podstępne działanie mające na celu nakłonienie kogoś do określonego postępowania, zwykle zgubnego w skutkach dla tej osoby i osób z nią związanych. Słownik języka polskiego nie bez powodu przypisuje prowokacji znaczenie kontekstowe podkreślając, że przykładem prowokacji jest podstępna działalność tajnych agentów w jakiejś organizacji, działających na jej szkodę. Sam termin „prowokacja” ma oczywiście wiele znaczeń [por. Słownik języka polskiego PWN]. W doktrynie prawa karnego pojęcie prowokacji pojawia się najczęściej w kontekście zagadnień dotyczących ogólnych zasad odpowiedzialności za nakłanianie innej osoby do popełnienia przestępstwa, czyli tzw. podżegania. Obowiązujący kodeks karny w przepisie art. 18 § 2 określa, że „odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba…

Prawda zagrożona, czyli spostrzeganie według psychologii  Uważa się, że 90% informacji zgromadzonych w postępowaniu karnym i stanowiących podstawy wyrokowania pochodzi ze źródeł osobowych. W praktyce źródłem tym są przede wszystkim zeznania świadków, w pewnym stopniu także wyjaśnienia oskarżonych. W każdej niemal sprawie istnieje ryzyko, że świadek może kłamać, a więc świadomie wprowadzać przesłuchującego w błąd. Znawcy problemu twierdzą jednak, że zagrożeniem dla prawdy w procesie jest nie tyle celowe kłamstwo świadków, co błędy w obserwacji zdarzeń. Kłamstwo łatwiej demaskuje się. Błąd świadka trudniej dostrzec, a jeszcze trudniej właściwie zinterpretować. Współczesna psychologia wie już sporo o zakłóceniach spostrzegania. Spostrzeganie to obserwacja przy pomocy wszystkich zmysłów. Jednak spostrzeganie to nie tylko odtwarzanie…

Protokół  W polskim języku jest to słowo wieloznaczne. Możemy mówić np. o „protokole dyplomatycznym” czy nawet „handlowym”. Wg Leksykonu PWN, protokół to pisemne sprawozdanie zawierające opis stanu faktycznego lub przebiegu jakiegoś działania. W takim właśnie znaczeniu „protokół” jest jednym z podstawowych pojęć o elementarnym znaczeniu dla procedur sądowych, postępowania karnego w szczególności. Prof. M. Kulicki protokółowi przypisał bardzo celnie dwojakie znaczenie: podstawowego nośnika treści dowodowej oraz świadectwa zachowania norm procesowych. Z tych właśnie powodów najważniejsze czynności procesowe wymagają utrwalenia w formie protokołu. Są to w szczególności: przyjęcie złożonego w formie ustnej zawiadomienia o przestępstwie i wniosku o ściganie, przesłuchanie oskarżonego, świadka, biegłego oraz kuratora, dokonanie oględzin miejsca, rzeczy, ciała osoby żywej…