Najgrubszy wiąz szypułkowy Lasów Państwowych w stadium zaniku

Nawet w momencie swojej największej chwały w istocie wyglądał zupełnie niepozornie i na pierwszy rzut oka nie zachwycał. Jednak w poświęconym mu fragmencie monumentalnego dzieła zatytułowanego „Drzewa Polski – najgrubsze, najstarsze, najsłynniejsze”  to właśnie wiąz szypułkowy z Nowej Soli uznano w 2001 r. za „najgrubszego przedstawiciela swego gatunku w Lasach Państwowych”.

Zmierzone w roku 2013 jego parametry wynosiły 657 cm obwodu na wysokości pierśnicy i oraz 16 m. wysokości. Szacowano, że liczył wówczas ponad 300 lat.

„Najgrubszy” nie rósł w samej Nowej Soli, ale bardzo blisko tej miejscowości. Dokładniej, można go było znaleźć na prawym brzegu Odry. Wystarczyło przejść przez most na drodze 315 i skierować się ścieżką rowerową w stronę Siedliska. Po przebyciu ok. 300 m, na wysokości innego wiązu o statusie pomnika przyrody, skręcamy ponownie w prawo. Na początku naszą uwagę przykuje grupa dorodnych dębów, ale po dokładnym rozejrzeniu się znajdziemy to, co pozostało ze zwycięskiego laureata konkursu.

Niestety drzewo, a właściwie to, co po nim zostało jest już obecnie martwe. Ślady niedobrych doświadczeń są jeszcze bardziej wyraźne niż opisane w 2013 r. Wtedy zaznaczono, że „na wysokości ok. 7 m zostało złamane, a rozdwojony pień nosi także wyraźne ślady przebytego pożaru”. Zapewne stąd m.in. sprawiał niepozorne wrażenie i nigdy nie trafił do popularnych folderów.

Warto przy okazji zauważyć, że drewno wiązu szypułkowego charakteryzowane jest jako twarde i odporne na gnicie oraz trudno zapalne. Drzewo to posiada przy tym palowy, głęboki i mocny, bardzo rozrośnięty system korzeniowy oraz dobrze znosi wilgotne środowisko. Cechy te nie uchroniły jednak tytułowego wiązu od postępującej degradacji.

Dzieła zniszczenia dopełniła powódź, która nawiedziła dolinę Odry we wrześniu 2023 r. Doszło do oderwania jednej z odnóg pnia. Martwica pozostałej nastąpiła bardzo szybko.

Do Małej Encyklopedii Puszczy Tarnowskiej jednak trafił z uwagi na swoją oryginalność i fakt, że jest jedynym przedstawicielem szeroko rozumianej Puszczy Tarnowskiej w przywołanym na wstępie albumie Polskich Drzew.

Jan Wojtasik

Stan w roku 2013

Wiąz szypułkowy w 2013 r.

Rok 2026

Stan na 2026 r.

Dane dla urządzeń GPS:

51̊ 48’ 017’’ N

15̊ 44’ 467’’ E

Przy opracowaniu tego materiału wykorzystano album Pawła Zarzyńskiego i Współautorów: „Drzewa Polski – najgrubsze, najstarsze, najsłynniejsze”, Wydawnictwa Naukowego PWN i Lasów Państwowych, Warszawa 2026 s. 410 oraz screen pobrany z aplikacji mBDL