Skuteczne ściganie przestępstw oraz sprawne funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości wymaga od osób sprawujących funkcje w odpowiednich organach znajomości współczesnej wiedzy przyrodniczej.

Wiedza ta transponowana jest do systemu wymiaru sprawiedliwości po odpowiednim przetworzeniu przez takie dyscypliny naukowe, jak: kryminalistyka, medycyna sądowa, psychiatria czy psychologia sądowa. Katalog ten nie jest oczywiście zamknięty. Określamy je zbiorczym pojęciem nauk sądowych [ang. forensic science]. Nauki sądowe i uprawiające jej instytucje rozwijały się równolegle, tak jak postępował rozwój społeczny.

Na ich drodze rozwoju pewne wydarzenia odegrały jednak rolę szczególnie ważną. Stanowiły coś w rodzaju kamieni milowych, zmieniając radykalnie sposób badania zjawisk i myślenia o nich. Inne torowały drogę nowym metodom drobnymi krokami, przypominając przysłowiowe krople wody drążące skałę. Jeszcze inne zostały zapomniane nie spełniając pokładanych w nich nadziei albo uznano je za niedopuszczalne w procesie karnym.

Poniższe kalendarium jest subiektywną próbą skatalogowania tych wydarzeń. Dużą uwagę zwrócono w nim na polskie akcenty historii nauk sądowych, a wśród nich takie, które z różnych powodów są najbliższe autorowi.

Oczywiście, wszelkie propozycje PT Czytelników, zarówno co do systematyzacji kalendarium, jak i jego zawartości są oczekiwane i będą mile widziane. Już teraz bardzo za nie dziękuję .

Jan WOJTASIK 

* * *

Kalendarium nauk sądowych

Starożytność

  • XVIII w. p.n.e. - zapis o urzędowym badaniu autentyczności pisma klinowego na glinianych tabliczkach; dotyczy sporu o dzierżawę pola i "kradzież" rosnącego na nim zboża
  • 300 r. p.n.e. - kolejna wzmianka o potrzebie analizy pisma ręcznego w procesie dowodzenia przestępstwa
  • 44 r. p.n. e. – w starożytnym Rzymie odnotowano przeprowadzenie pierwszej udokumentowanej sekcji zwłok Juliusza Cezara [wg Swetoniusza]

Średniowiecze

  • 1000 < ? - Avicenna, czyli Abu-Ali Husayn lbn-Abdullah lbn-Sina - arabski lekarz z Buchary w książce medycznej "Canon Medicinae" opisał trucizny i odtrutki oraz działanie bardziej złożonych lekarstw 
  • 1155 - we francuskim porcie Saint-Malo na etatach policji okrętowej dla celów służby patrolowej utrzymywane są dogi 
  • 1161 - osiemnastoosobowa komisja "biegłych w piśmie" notariuszy bada autentyczność dokumentu carta securitas doży weneckiego
  • 1200 < ? -  w Chinach powstaje pierwszy podręcznik medycyny sądowej "Hsi Yuan Lu" [tłum. polskie: Oczyszczanie ze zła]
  • 1235 - w Bolonii sędzia Albertus Gandinus do zbadania autentyczności podejrzanego dokumentu powołuje licznych biegłych, w tym pisarzy oraz handlarzy materiałami pisarskimi                                                                                                                                                                                                                                Czasy nowożytne                                                                                                    
  • 1493 - urodził się Paracelsus, niemiecki lekarz - autor słynnej sentencji: "Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną, bo tylko dawka czyni truciznę".
  • 1527 - ujawnienie fałszerstwa dowodu wpłaty czynszu przez wójta zambrowskiego; fałszywy dokument sporządzono metodą naśladownictwa pisma oryginalnego
  • 1532 - cesarz Karol V w słynnej "Constitucio Criminalis Carolina" określa tryb postępowania w sprawach karnych dla krajów niemieckich; drastyczne metody przesłuchiwania i okrutne kary przewidziane w ustawie ukształtowały model procesu inkwizycyjnego na dwa stulecia, a sama ustawa otrzymała przydomek "krwawej karoliny"
  • 1600 - w Poznaniu w Zakładzie Naukowym Konarskiego wykładana jest m.in.: "nauka o dokumentach"
  • 1602 - w książce De relationibus medicorum librii quattuor autorstwa Fortunato Fedele pojawia się wzmianka z zakresu psychiatrii sądowej
  • 1605 - krakowski lekarz i filozof Sebastian Petrycy wydaje Politykę Arystotelesowską, w której zawiera rozważania o poczytalności i odpowiedzialności osób popełniających czyny zabronione w stanie upojenia alkoholowego
  • 1621 – pierwszy podręcznik medycyny sądowej wydany w Europie; autorem jest Paolo Zacchia
  • 1660 - w procesie angielskim dokumentowane są pierwsze nowożytne identyfikacje sprawców na podstawie cech mowy 
  • 1686 - w Wierchotursku w Rosji na podstawie ekspertyzy pisma ustalono autora anonimu
  • 1764 - Cesare Beccaria wydaje swoje najsłynniejsze dzieło: "O przestępstwach i karach"; pierwszy polski anonimowy przekład traktatu Beccarii ukazał się w roku 1772
  • 1767 - szwedzki uczony Karol Linneusz wypowiada zdanie: "Potomstwo trzech much zje konia równie szybko, jakby to zrobił lew"; opinia ta zwróciła uwagę na znaczenie owadów w procesie rozkładu zwłok i znacząco wpłynęła na przyszły rozwój entomologii sądowej
  • 1776 – w Polsce wprowadzono zakaz stosowania tortur
  • 1784 - w Stuttgarcie pojawia się: "Opis łotrów, cyganów, morderców, rozbójników drogowych" - najprawdopodobniej pierwszy na świecie rejestr sprawców wg kryteriów sposobu popełniania przestępstw (modus operandi)
  • 1786 - w Szkocji dokonano indywidualnej identyfikacji obuwia na podstawie zabezpieczonych na miejscu zabójstwa nawarstwionych krwią śladów podeszew
  • 1793 – w Kaliszu wydano pierwszy polski podręcznik medycyny sądowej autorstwa L. Perzyny pt. "Nauka cyrulicka krótko zebrana"
  • 1795 – w Paryżu zostaje utworzona pierwsza na świecie katedra medycyny sądowej 

Wiek XIX

  • 1804 – na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie powstaje katedra medycyny sądowej
  • 1805 – w Anglii powstaje zalążek policji śledczej dający początek przyszłej organizacji Scotland Yardu
  • 1811 – Eugene F. Vidocq tworzy w Paryżu "latające brygady śledcze"
  • 1823 - J.E. Purkinie [Wrocław] przedstawia pierwszą, opartą na zasadach naukowych, klasyfikację wzorów linii papilarnych
  • 1827 - we Francji zostaje opublikowana pierwsza nowoczesna statystyka przestepczości; kolejną w 1830 r. publikuje Badenia
  • 1832 – Jakub Marsh [Anglia] opracowuje metodę wyodrębniania arsenu z materiału badawczego określaną jako "zwierciadło arsenowe"
  • 1836 - krakowski medyk sądowy Fryderyk Hechel na podstawie sekcji zwłok nie tylko opisuje obrażenia, ustala przebieg kanału rany i śmiertelność poszczególnych ran oraz identyfikuje narzędzia zbrodni, ale dokonuje też rekonstrukcji przebiegu zdarzenia polegającej na wskazaniu pozycji ofiary i zabójców w chwili czynu
  • 1839 - Akademia Nauk we Francji formalnie uznaje dagerotypię za wynalazek; technika ta daje początek fotografii, która w przyszłości znajdzie powszechne wykorzystanie w wielu dziedzinach kryminalistyki
  • 1843 – fotografowanie metodą dagerotypii więźniów opuszczających belgijskie zakłady karne
  • 1843 - angielska Izba Lordów uchwala zasady odpowiedzialności karnej osób zaburzonych psychicznie w chwili czynu nazwane regułami M'Naughtona; reguły te przyjęły sądy niemal wszystkich krajów systemu prawa anglosaskiego i bez zmian stosowano je do połowy XX wieku; reguły wychodzą z założenia, że "każdy człowiek posiada rozsądek w takim stopniu, by był odpowiedzialny za przestępstwa, chyba, że zostanie udowodnione coś przeciwnego"
  • 1846 - eksperci krakowscy na podstawie analizy obrazu rany postrzałowej ustalają odległość z jakiej oddano strzał
  • 1853 – Ludwik Teichman-Stawiarski publikuje pracę o identyfikowaniu śladów krwi metodą wyodrębnienia kryształków heminy; "próba Teichmana" znajduje rutynowe zastosowanie we wszystkich ówczesnych laboratoriach zajmujących się badaniem śladów zbrodni
  • 1850 - Jean Servais Stas [Belgia] opracowuje metodykę wykrywania w zwłokach nikotyny; metoda okazuje się przydatna do ujawniania innych trucizn pochodzenia organicznego
  • 1855 - pojawia się pierwsze sprawozdanie sądowe w przedmiocie ustalenia czasu zgonu na podstawie obecności owadów na zwłokach
  • 1860 – fotografowanie miejsc poważnych przestępstw staje się regułą na zachodzie Europy 
  • 1864 - w Warszawskim Towarzystwie Lekarskim powstaje Sekcja Chorób Umysłowych, Nerwowych i Psychiatrii Sądowej
  • 1866 - wykonane z zastosowaniem podstępu zdjęcia Johna i Freda Reno - sprawców napadu rabunkowego na pociąg, zostają wykorzystane do rozesłania listów gończych z ich fotograficznymi podobiznami [Stany Zjednoczone]
  • 1867 – sporządzenie w Lozannie pierwszej klasycznej dokumentacji fotograficznej miejsca podwójnego zabójstwa
  • 1870 - utworzenie Katedry Medycyny Sądowej na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego; katedra ta istniała do roku 1939 niezależnie od katedry funkcjonującej w strukturach Wydziału Lekarskiego
  • 1876 - Cezare Lombrozo wydaje swoją najsłynniejszą pracę pt. "Człowiek zbrodniarz (...)"; pierwszy tom ukazuje się w języku polskim w roku 1891
  • 1879 - w Krakowie ukazuje się pierwszy polski podręcznik psychiatrii sądowej autorstwa A.[?] Rothe; pełny tytuł pracy: "Psychopatologia forensis, czyli nauka o chorobach umysłowych w zastosowaniu do sądownictwa, a w szczególności do praw obowiązujących w Królestwie Polskim i w Galicyi"
  • 1879 - pierwszy w świecie przypadek identyfikacji sprawcy na podstawie śladu linii papilarnych pozostawionych na miejscu zdarzenia [Henry Faulds]
  • 1883 – pierwszy przypadek identyfikacji przestępcy na podstawie systemu antropometrii kryminalnej Alfonsa Bertilliona [Francja]
  • 1885 - ukazuje się praca Alfonsa Bertilliona pt. "Opis przestępcy w słowach", czyli portrait parle - system opisu widocznych cech głowy człowieka zakodowany w formułę literową i umożliwiający w wielu przypadkach bezbłędne rozpoznanie 
  • 1887 - początek badań naukowych nad możliwościami identyfikacyjnymi psa tropiącego
  • 1888 - Thomas Bond opracowuje na piśmie pierwszą opinię typologiczną nieznanego sprawcy serii zabójstw londyńskich prostytutek o pseudonimie "Kuba Rozpruwacz"
  • 1889 - w Belgii powstaje pierwsza szkoła tresury psów dla celów policyjnych; rok później psy systematycznie wykorzystywane są do patrolowania terenu przez policję angielską
  • 1890 – Alfons Bertillion publikuje w Paryżu zasady wykonywania fotografii sygnalitycznej
  • 1892 – ukazuje się książka Francisa Galtona pt. "Fingerprints" o systemie daktyloskopii
  • 1892 - Ignacy Schaltter - lekarz miejski w Krakowie publikuje prace pt. "Kazuistyka sądowo - lekarska"
  • 1892 - pierwsza na świecie identyfikacja sprawcy zbrodni na podstawie daktyloskopijnej identyfikacji śladu krwawego na miejscu zbrodni [Argentyna]
  • 1893 – Hans Gross autorem pierwszego podręcznika kryminalistyki pt. „Podręcznik dla sędziów śledczych jako system kryminalistyki"
  • 1894 - wprowadzenie systemu rejestracji daktyloskopijnej przestępców recydywistów w Anglii
  • 1894 - Jan Pierre Mégnin w książce "Fauna zwłok" [franc. La Faune des Cadavres] przedstawia wyniki swoich badań nad oddziaływaniem owadów na zwłoki; dzieło zyskało miano pierwszego podręcznika do entomologii sądowej
  • 1895 - Edward Piotrowski prowadzi doświadczenia nad kształtem, kierunkiem i dynamiką plam krwawych powstających w następstwie urazu mechanicznego spowodowanego typowymi narzędziami; wyniki badań publikuje w Przeglądzie Lekarskim
  • 1896 - policja prowincji Buenos Aires w Argentynie znosi metodę antropometryczną i wprowadza system rejestracji daktyloskopijnej jako podstawową metodę ewidencji przestępców
  • 1896 - Leon Wachholz publikuje w Przeglądzie Lekarskim pracę o wykrywaniu we krwi tlenku węgla; metoda uzyskuje miano "próby Wachholza – Sieradzkiego" i znajduje powszechne zastosowanie przy badaniu zatruć
  • 1899 - w Krakowie opublikowana zostaje kazuistyczna praca Stefana Horoszkiewicza o śladach żerowania owadów na zwłokach dziecka 

Wiek XX (I połowa)

  • 1901 – Paweł Uhlenhuth opracowuje metodę różnicowania krwi ludzkiej od zwierzęcej
  • 1901 - Karl Landstainer odkrywa i opisuje układ głównych grup krwi
  • 1902 - niemiecki psycholog William Stern wypowiada opinię, zgodnie z którą: "zeznania całkowicie prawdziwe nie są regułą, lecz wyjątkiem"; opinia ta nie straciła na aktualności do czasów współczesnych
  • 1903 - w Niemczech ma miejsce pierwszy udokumentowany przypadek powołania psychologa w charakterze biegłego przed sądem; data ta podawana jest jednak niekiedy w wątpliwość, jako spóźniona o kilka lat
  • 1907 - w sprawie o zgwałcenie sąd Florydy dopuszcza możliwość rozpoznania sprawcy na podstawie cech jego mowy
  • 1908 – w Stanach Zjednoczonych powstaje Federalne Biuro Śledcze
  • 1908 - londyński kardiolog J. Mackenzie publikuje prace o zasadach działania wariografu, aparatu do badania szczerości wypowiedzi na podstawie rejestrowania reakcji fizjologicznych organizmu; autor jest także twórcą pierwszego egzemplarza tego urządzenia
  • 1908 - Georg Popp - chemik z Frankfurtu n. Menem przeprowadza analizę gleby z butów podejrzanego o zabójstwo; wynik profilowania pozwala na zrekonstruowanie drogi przemieszczania się sprawcy i wykazanie mu winy
  • 1910 - Edmond Locard definiuje zasadę "wzajemnej wymiany", czyli pozostawiania na miejscu zdarzenia własnych śladów i "zabierania" z niego śladów miejsce to charakteryzujących
  • 1912 - w artykule Les pores et l'identyfication des criminels Edmond Locard przedstawił teoretyczne podstawy poroskopii, jako metody identyfikacji człowieka na podstawie ujść kanalików potowych; w tej samej publikacji opisany został przypadek wykorzystania poroskopii w ekspertyzie wydanej dla potrzeb sądu
  • 1913 - w Anglii powstaje "Crime Index", pierwszy nowoczesny system rejestracji przestępców wg modus operandi  [MOS]
  • 1915 - Leon Lattes na łamach włoskiego czasopisma naukowego "„Archivio di Antropologia Criminale Psichiatria e Medicina Legale” przedstawia metodę różnicowania grup krwi ludzkiej zabezpieczonej w postaci śladu
  • 1917 - ukazuje się Psychiatria sądowa autorstwa Rafała Radziłłowicza; w późniejszym czasie autor będzie jednym inicjatorów utworzenia Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego
  • 1917 - w Warszawie powstaje pierwsza w Polsce szkoła policyjna; wśród przedmiotów wykładowych była m.in. antropometria oraz daktyloskopia
  • 1919 - ustawa o Policji Państwowej z 24 lipca 1919 r. powołuje jednolitą formację policyjną z zadaniem ochrony bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego na obszarze odrodzonej Polski
  • 1920 - powstaje Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, które jest organizacją zrzeszającą lekarzy psychiatrów, w tym wielu psychiatrów sądowych; od 1976 r. w strukturach PTP funkcjonuje Sekcja Naukowa Psychiatrii Sądowej
  • 1920 – Edmund Locard definiuje zasadę przenoszenia śladów kontaktowych pomiędzy dwoma obiektami
  • 1921 - w Komendzie Głównej Policji powstaje laboratorium "chemiczno-rozpoznawcze"; jest to pierwsze policyjne laboratorium kryminalistyczne w Polsce
  • 1921 - powstaje test plam atramentowych autorstwa szwajcarskiego psychologa Hermana Rorchaha; jakkolwiek koncepcja diagnozowania osobowości przy jego oceniana jest bardzo kontrowersyjnie, test stosowany jest do czasów współczesnych
  • 1921 - w strukturze Collegium Medicum Uniwersytetu Poznańskiego utworzony zostaje Zakład Medycyny Sądowej; jego pierwszym kierownikiem jest Stefan Horoszkiewicz uczeń Leona Wachholza
  • 1921 - powstaje Instytut Telepatii Kryminalnej z siedzibą we Wiedniu; pomimo zaangażowania do współpracy wielu osób obdarzonych talentami parapsychicznymi, instytut nie odnotował na swoim koncie godnych uwagi sukcesów; w okresie międzywojennym policja polska wielokrotnie korzystała z pomocy jasnowidzów, zwłaszcza przy poszukiwaniu zwłok
  • 1922 - rozkaz Komendanta Głównego Policji z 20 maja szczegółowo określa organizacją urzędów śledczych i zasady ich działalności
  • 1922 - R. E. Hause [Stany Zjednoczone] proponuje wprowadzenie do praktyki śledczej narkoanalizy, jako "największego osiągnięcia w dziedzinie wykrywania przestępstw od czasu wprowadzenia daktyloskopii"
  • 1923 - powstaje INTERPOL - Międzynarodowa (Komisja) Organizacja Policji Kryminalnych; Interpol zrzesza obecnie 190 państw, a siedziba Sekretariatu  Generalnego mieści się w Lyonie
  • 1923 - w Warszawie ukazuje się opracowanie pt. "Służba śledcza. Podręcznik dla użytku Policji Państwowej"; w nieco eklektycznym podręczniku zawarto wiele różnych informacji z zakresu nauk sądowych
  • 1923 - Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych wprowadza tzw. standard Frye'a, jako kryterium uznania dowodu za naukowy, ; wg Sądu, kryterium tym jest powszechna akceptacja metody badawczej w danej dziedzinie wiedzy
  • 1923  - ukazuje się książka Leona Wachholza pt. Psychopatologia sądowa; w okresie tym coraz wyraźniejsze staje się wyodrębnienie zagadnień "dochodzenia stanu umysłowego", czyli współczesnej psychiatrii sądowej z medycyny sądowej
  • 1924 - Bronisław Łukomski publikuje we Lwowie pracę pt. "Służba śledcza i taktyka kryminalna wraz z najważniejszymi wiadomościami z medycyny sądowej"
  • 1924 - w Poznaniu ukazuje się praca Józefa Bossowskiego pt. "Ewolucja postępowania dowodowego w procesie karnym. Od pojedynku sądowego i Sądów Bożych do psychologicznej oceny zeznań i dowodów rzeczowych"; autor uznany został za "ojca" uniwersyteckiego nauczania kryminalistyki w Polsce
  • 1924 - pierwsze zastosowanie do oględzin miejsca zdarzenia walizki śledczej wyposażonej m.in. w rękawiczki ochronne
  • 1925 - japoński naukowiec K. Yamakami na łamach "Journal of Immunology" donosi o wyosobnieniu w nasieniu ludzkim  cech grupowych analogicznych, jak grupy krwi; z publikacji wynika, że podobne właściwości posiadają inne wydzieliny człowieka, w tym ślina 
  • 1925 - Leon Wachholz autorem III wydania "Medycyny sądowej" (na podstawie ustaw obowiązujących na ziemiach polskich); podręcznik nie zawiera rozdziału z zakresu psychiatrii sądowej 
  • 1926 - w Stanach Zjednoczonych udaje się wypracować metodykę indywidualnej identyfikacji broni palnej na podstawie charakterystycznych cech pocisku; pracami zespołu kierował Karol E. Waite
  • 1927 - E. Solange-Pellat [Francja] formułuje aksjomaty ekspertyzy pisma ręcznego; zakładają one m.in., że pismo jednego człowieka różni się od pisma wszystkich pozostałych ludzi, a on sam nigdy nie pisze za każdym razem identycznie
  • 1928 - w Japonii dokonano ustalenia cech grupowych sprawcy zabójstwa dziecka na podstawie śladów nasienia ujawnionych na ciele ofiary
  • 1928 – powszechne wdrożenie do praktyki leczniczej, a także śledczej opracowanych przez Ludwika Hirszfelda zasad dziedziczenia grup krwi
  • 1929 – utworzenie w Warszawie Instytutu Ekspertyz Sądowych; po II wojnie światowej siedzibą IES staje się Kraków
  • 1930 - Sąd Najwyższy uznaje za dowód zachowanie psa policyjnego, który po śladach trafił do zagrody oskarżonego i "rzucił się" na niego pomimo, iż na miejscu znajdowała się gromada innych ludzi
  • 1930 - w Evanstone [USA] powstaje Naukowe Laboratorium Wykrywania Zbrodni [Scientific Crime Detection Laboratory]; zadaniem instytutu jest zwalczanie przestępczości metodami naukowymi oraz kształcenie balistyków sądowych
  • 1931 - Edmond Locard opisuje zasady identyfikacji człowieka na podstawie porów występujących na grzbietowych powierzchniach listewek skórnych [poroskopia]
  • 1932 - Fritz Schiff [Niemcy] dokonuje rozróżnienia ludzi na niewydzielaczy i wydzielaczy; wydzielaczami [86% populacji] są osobnicy, których wydzieliny ustrojowe zawierają substancje odpowiadające właściwościom grupowym krwi
  • 1933 - w Warszawie ukazała się "Grafologia sądowa", autorem pierwszej polskiej monografii traktującej o identyfikacji pisma ręcznego i fałszerstwach dokumentów był Henryk Kwieciński
  • 1933 - Sąd Najwyższy w Stanach Zjednoczonych wprowadza Federalne Reguły Dowodowe, tzw. standard Dauberta; kryteriami naukowości dowodu dowodu są: jego falsyfikacja, recenzja i publikacja, znana wartość diagnostyczna, standaryzacja i powszechna akceptacja
  • 1935Zrzeszenie Sędziów i Prokuratorów R. P. Oddział w Gnieźnie wydaje: "Traktat o dowodach sądowych" Jeremiasza Benthana [1748-1832]  w tłumaczeniu Franciszka Rekłajtysa
  • 1935 - J. C. Bash opracowuje metodę identyfikacji na podstawie porównania czaszki ludzkiej z zażyciowo wykonanym zdjęciem typowanej osoby; metoda nazwana superprojekcją [superimpozycją] wykorzystywana jest do czasów współczesnych w formie wideo-superprojekcji oraz superprojekcji komputerowej
  • 1936 - początek edycji "Przeglądu Policyjnego"; aktualnie jest on wydawany jako kwartalnik przez Wyższą Szkołę Policji w Szczytnie
  • 1937 - w Polsce ukazuje się praca Edmond'a Locard'a "Dochodzenie przestępstw według metod naukowych"; autoryzowanego przekładu z języka francuskiego dokonali sędziowie Roman Merson i Eugeniusz Wiśniewski
  • 1938 - powstaje Polskie Towarzystwo Medycyny Sądowej i Kryminologii 
  • 1939 - w Stanach Zjednoczonych powstaje pierwsza wersja skali inteligencji dla dorosłych autorstwa Davida Wechslera; test ten stosowany jest po modyfikacjach do czasów współczesnych i odgrywa znaczącą rolę w diagnostyce psychologicznej
  • 1939 - Roche Lynch [Anglia] identyfikuje cechy grupowe sprawcy zabójstwa naniesione w ślinie na niedopałku papierosa
  • 1939 - francuski naukowiec Victor Balthazard opisuje wyniki badań nad rozpryskami śladów krwi
  • 1944 - H.A. Hyde i D.A. Williams wprowadzają pojęcie palinologii na określenie nauki zajmującej się powstawaniem, rozwojem i zachowaniem w różnych środowiskach ziaren pyłku i zarodników roślin; kluczowa metoda tej nauki, jaką jest analiza pyłkowa, posiada istotne znaczenie w palinologii sądowej
  • 1946 - powstanie Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej na obecnym Gdańskim Uniwersytecie Medycznym
  • 1948 - Lekarski Instytut Naukowo - Wydawniczy wydaje monumentalną pracę Wiktora Grzywo-Dąbrowskiego pt. "Podręcznik Medycyny Sądowej dla studentów medycyny i lekarzy"; dzieło liczy sobie blisko 1000 stron
  • 1948 - pierwszy opisany w literaturze przypadek masowego pobierania materiału porównawczego do kryminalistycznych badań identyfikacyjnych, tzw. "trałowanie"; poszukując sprawcy zabójstwa czteroletniego dziecka, w Blackburn [Anglia] w pobrano odciski palców od ponad 45 tys. mężczyzn 
  • 1949 - w Polsce likwidacja instytucji sędziego śledczego; uprawnienia tego urzędu przejął wcześniej w całości prokurator
  • 1949 - na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego dr Jan Sehn rozpoczyna wykłady z kryminalistyki
  • 1950 - utworzenie Laboratorium Rekonstrukcji Plastycznej Akademii Nauk ZSRR; na jego czele staje Michaił Gierasimow - twórca metody rekonstrukcji plastycznej twarzy człowieka na podstawie zachowanych elementów czaszki                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Wiek XX (II połowa)                                                                                                     
  • 1951 - ukazał się pierwszy numer czasopisma "Archiwum medycyny sądowej, psychiatrii sądowej i kryminalistyki"; redaktorem naczelnym zostaje Wiktor Grzywo-Dąbrowski
  • 1952 - w Lyonie powstaje pierwszy tzw. portret składany - obraz twarzy sprawcy zrekonstruowany przy użyciu gotowych fragmentów fotografii
  • 1953 – James Watson i Francis Crick publikują wyniki badań nad DNA; odkrycie struktury kwasu deoksyrybonukleinowego staje się podstawową przyszłych metod identyfikacji genetycznej człowieka, zwierząt i roślin
  • 1953 - L. R. C. Haward wprowadza do literatury anglojęzycznej termin "psychologia sądowa"; na obszarze niemieckojęzycznym niektóre źródła wskazują czas znacznie wcześniejszy [Hellwig, 1928]
  • 1954 - Jan Illg i Jan Markiewicz z Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie otrzymują patent na pierwszy polski tester trzeźwości
  • 1955 – powołanie Zakładu Kryminalistyki Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej w Warszawie; aktualnie kontynuatorem placówki jest Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji – Instytut Badawczy
  • 1956 – powstanie Katedry Kryminalistyki na Uniwersytecie Warszawskim
  • 1956 - Zakład Kryminalistyki KGMO rozpoczyna publikowanie miesięcznika "Problemy Kryminalistyki"; periodyk ten jako kwartalnik ukazuje się do dnia dzisiejszego
  • 1958 – Państwowe Wydawnictwo Naukowe wydaje pierwszy polski podręcznik kryminalistyki autorstwa Pawła Horoszowskiego
  • 1959 - Paweł Horoszowski autorem monografii "Śledcze oględziny miejsca"; obejmująca wszystkie podstawowe zagadnienia oględzin książka  zostaje opublikowana w Wydawnictwie Prawniczym
  • 1959dowód z opinii biegłego palinologa po raz pierwszy w procesie karnym wykorzystany zostaje w Szwecji, w Polsce pierwsze przypadki analizy pyłkowej dla potrzeb wymiaru sprawiedliwości opisano w roku 1963
  • 1960 - policje wielu krajów wprowadzają do praktyki śledczej system identyfikacji twarzy IDENTIKIT na podstawie zeznań świadków; projekt wg pomysłu policjanta Hugh McDonald'a składał się z 525 ponumerowanych i oznaczonych kodem przezroczystych folii przedstawiających rysunki różnych typów fragmentów twarzy, które po złożeniu pozwalały na odtworzenie podobizny osoby poszukiwanej
  • 1960 – ukazuje się "Mała encyklopedia praktyki śledczej" wydana przez Prokuraturę Generalną w Warszawie
  • 1960 - polski Sąd Najwyższy, jako jeden z pierwszych na świecie, uznaje zapis magnetofonowy za dowód w sprawie
  • 1960 - policja w Paryżu i Rzymie instaluje komputery z przetransferowanymi na taśmach magnetycznych wybranymi kartotekami
  • 1960 - Instytut Ekspertyz Sądowych rozpoczyna wydawanie kwartalnika "Z Zagadnień Kryminalistyki"; periodyk ten aktualnie ukazuje się pod tytułem "Z Zagadnień Nauk Sądowych"
  • 1962 – Ryszard Dreszer autorem "Zarysu psychiatrii sądowej dla medyków i prawników"; podręcznik wydał Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich
  • 1962 - pojawia się koncepcja identyfikacji człowieka na podstawie charakterystycznych cech krawędzi linii papilarnych [krawędzioskopia]
  • 1963na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego zostaje powołana Katedra Kryminalistyki
  • 1963 - pierwszy w Polsce udokumentowany przypadek przeprowadzenia przez Pawła Horoszowskiego ekspertyzy wariograficznej w postępowaniu karnym; służby specjalne wykorzystywały badania wariograficzne już od początku lat 50-tych XX w.
  • 1964 - Andrzej Szwarc ogłasza znaczącą dla polskiej fonoskopii pracę pt. "Kryminalistyczna ekspertyza zapisu magnetofonowego"
  • 1968 – Wydawnictwo Prawnicze publikuje podręcznik "Psychiatria w procesie karnym" autorstwa Mariana Cieślaka, Karola Spett i Władysława Woltera; w opracowaniu kolejnych wydań uczestniczą Stanisław Cwynar i Adam Szymusik
  • 1967 - ukazują się ważna dla polskiej praktyki śledczej praca zbiorowa pt. "Ślady"; jest to kolejny tom z cyklu "Biblioteka kryminalistyczna" wydawanego przez Zakład Kryminalistyki KGMO
  • 1968 - w Prokuraturze Generalnej powstaje Biuro Studiów Problematyki Przestępczości; jego zadaniem jest prowadzenie badań nad stanem i przyczynami przestępczości oraz środkami jej efektywnego zwalczania
  • 1969 - powstaje Zakład Kryminalistyki w Instytucie Prawa Sądowego WPiA Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu; w latach późniejszych Zakład zostaje przekształcony w Katedrę
  • 1969 - w Los Angeles detektyw Hugh McDonald opracowuje system rekonstrukcji twarzy człowieka przy wykorzystaniu 515 elementów składowych wykonanych z folii
  • 1969 - fotograf Jacques Penry opracowuje Zestaw do Identyfikacji Twarzy Photo-FIT; w miejsce rysunków fragmentów twarzy znanych z systemu IDENTIKIT zastosowane zostały elementy fotografii
  • 1971 - William M. Bass uruchamia przy Uniwersytecie Tennessee w Knoxville "trupią farmę" [body farm], ośrodek badawczy z zakresu antropologii sądowej; prowadzone tam badania przyczyniły się do poznania wpływu różnych czynników na kierunki i szybkość przeobrażeń pośmiertnych zwłok
  • 1971 - w Londynie odbył się pierwszy proces z wykorzystaniem odcisku rękawiczki jako dowodu w sprawie o włamanie; oskarżony po zapoznaniu się z wynikiem ekspertyzy przyznał się do winy
  • 1972 - FBI tworzy zespół d/s opracowywania profili psychologicznych nieznanych sprawców przestępstw
  • 1973 - L. Kersta publikuje koncepcję "odbitki głosu" [and. voiceprint] jako metodę identyfikacji autora wypowiedzi
  • 1973 - powstaje Polskie Towarzystwo Kryminalistyczne; wśród inicjatorów utworzenia PTK byli m.in: Brunon Hołyst, Tadeusz Hanausek i Jan Markiewicz
  • 1974 - powstaje Instytut Problematyki Przestępczości; w tym samym roku ukazuje się 1. tom periodyku naukowego "Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne" - jednego z wydawnictw IPP
  • 1976 - powołanie Komisji do Spraw Psychiatrii Sądowej Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego; w roku 1977 Komisja zostaje przekształcona w Sekcję Naukową Psychiatrii Sądowej PTP
  • 1978 - wprowadzenie Programu Profilowania Psychologicznego przez Wydział Badań nad Zachowaniem w Akademii FBI w Quantico
  • 1978 - opracowanie przez Criminal Identification Division of the Japanes National Police Agency cyjanoakrylowej metody wizualizacji śladów linii papilarnych
  • 1984 - E. Geiselman i R.P. Fischer proponują techniki przesłuchania poznawczego, jako sposób na podniesienie efektywności procesów przypominania u osób szczerze zeznających i chętnie współpracujących z przesłuchującym
  • 1985 - Wydawnictwo Prawnicze publikuje zbiorową pracę: "Świadek w procesie sądowym"; to ważne opracowanie ma charakter wieloaspektowy i prawnoporównawczy, a redaktorem obszernej całości jest Stanisław Waltoś
  • 1985 - R.C.L. Lindsay i L.G. Wells przedstawiają koncepcję okazania sekwencyjnego, którego wartość diagnostyczna przeważa nad wartością diagnostyczną tradycyjnego okazania symultanicznego; 
  • 1986 - nakładem Wydawnictwa Prawniczego ukazuje się praca: "Wybrane zagadnienia psychologii dla prawników"; redaktorem opracowania jest Leon Tyszkiewicz, a współautorami Marek J. Lubelski i Jan. M. Stanik
  • 1986 - pierwszy przypadek zidentyfikowania sprawcy przestępstwa metodą profilowania genetycznego DNA [Anglia]
  • 1987 - Sąd Najwyższy w Polsce aprobuje stosowanie hipnozy w procesie karnym uznając hipnotyzera za biegłego i przyjmując, że rolą hipnozy jest odblokowanie zaburzonej pourazowo pamięci świadka
  • 1991 - Interpol rozpoczyna budowę nowoczesnego zinformatyzowanego systemu łączności
  • 1992 - dyrektorem Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie zostaje Aleksander Głazek; następuje silne zdynamizowanie rozwoju IES jako placówki badawczej, opiniującej oraz dydaktycznej
  • 1992 - na zalecenie Rady Europy Komitet Ministrów "przyjmuje do stosowania" analizę DNA w ramach wymiaru sprawiedliwości państw Unii Europejskiej
  • 1992 - Komitet Badań Naukowych USA rekomenduje profilowanie genetyczne DNA jako wartościowe narzędzie identyfikacji człowieka oraz zwłok i ich szczątków
  • 1992 - powstaje Europejska Sieć Instytutów Nauk Sądowych [ENFSI]; do ENFSI należy Instytut Ekspertyz Sądowych w Krakowie i Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji w Warszawie
  • 1993 - nakładem Wydawnictwa Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie ukazuje się I tom "Techniki kryminalistycznej"; następne tomy pracy zbiorowej pod redakcją Włodzimierza Kędzierskiego oraz kolejne wydania ukażą się w późniejszych latach
  • 1994 - Centralne Laboratorium Kryminalistyczne KGP wydaje monografię autorstwa Zbigniewa Ruszkowskiego pt. "Fizykochemia kryminalistyczna"; jest to pierwsze w Polsce syntetyczne opracowanie złożonej problematyki zabezpieczania i badania fizykochemicznych śladów kryminalistycznych
  • 1995 w Wielkiej Brytanii utworzono pierwszą krajową bazę danych profili DNA
  • 1995 - Instytut Ekspertyz Sądowych organizuje I Turniej Wiedzy Kryminalistycznej dla aplikantów prokuratorskich; turnieje takie kontynuowane są nieprzerwanie aż do roku 2014
  • 1995 - utworzono Stowarzyszenie Psychologów Sądowych w Polsce; celem Stowarzyszenia jest m.in. doskonalenie wiedzy i umiejętności eksperckich psychologów sądowych
  • 1995 - pierwszy w Polsce przypadek tzw. hackingu; grupa hackerów o nazwie Gumisie włamuje się na stronę NASK - pierwszego polskiego operatora Internetu
  • 1997 - na inaugurację serii wydawniczej "Biblioteka Prawa Dowodowego" Instytut Ekspertyz Sądowych wydaje pierwszą książkę pt.  "Toksykologia alkoholu"; autorem książki jest Wojciech Gubała, a redaktorem serii zostaje Andrzej Leciak
  • 1999 - rozpoczęcie prac legislacyjnych i organizacyjnych nad utworzeniem bazy danych profili DNA w Polsce

Czasy najnowsze

  • 2000 - ukazuje się pierwszy numer "Problemów Współczesnej Kryminalistyki"; periodyk jest owocem współpracy Katedry Kryminalistyki UW i Polskiego Towarzystwa Kryminalistycznego
  • 2002 - Kantor Wydawniczy Zakamycze publikuje w Krakowie pracę zbiorową 22 autorów pod red. Józefa Wójcikiewicza "Ekspertyza sądowa"
  • 2002 - Wydawnictwo Instytutu Ekspertyz Sądowych wydaje monografię: "Chemia sądowa"; w pracy pod red. Pawła Kościelniaka i Wojciecha Piekoszewskiego omówiono szeroko zagadnienia toksykologii sądowej oraz fizykochemii kryminalistycznej
  • 2002 - Sąd Najwyższy w Polsce potwierdza wysoką wartość informacyjną oraz dowodową ekspertyzy DNA
  • 2002 - początek testów laboratoryjnych z zastosowaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego fMRI do badania reakcji psychofizjologicznych; badania prowadził Daniel Langleben na uniwersytecie w Pennsynwalii
  • 2003 - na polskim rynku wydawniczym ukazuje się podręcznik medycyny sądowej autorów amerykańskich Wincenta J. DiMaio i Dominika DiMaio; redaktorami polskiego wydania jest Barbara Świątek i Zygmunt Przybylski, a książka ukazała się w Wydawnictwie Medycznym "Urban & Partner"
  • 2004 - Zarząd Główny PTMSiK zatwierdza "Zasady przeprowadzania pomiaru stężenia oraz opiniowania w sprawach trzeźwości"
  • 2004 - powstaje polska baza danych DNA; w roku 2009 zawierała 23.964 profile osób i 1.499 profili nieznanych śladów
  • 2005 - Michael J. Saks i Jonathan J. Koehler [Stany Zjednoczone] kwestionują klasyczny paradygmat opiniowania kryminalistycznego oparty na koncepcji "unikatowości" i "indywidualności" śladu
  • 2007 - utworzenie Polskiego Towarzystwa Psychiatrii Sądowej; pomimo związków personalnych, Towarzystwo istnieje niezależnie od Sekcji Naukowej Psychiatrii Sądowej PTP i zrzesza psychiatrów, psychologów oraz prawników działających na rzecz rozwoju i popularyzacji psychiatrii sądowej
  • 2007 - na Uniwersytecie Warszawskim powstaje Centrum Nauk Sądowych - jednostka organizacyjna integrująca badania naukowe z praktyką zwalczania przestępczości; CNS wydaje ekspertyzy na potrzeby wymiaru sprawiedliwości i prowadzi działalność dydaktyczną
  • 2010 - w Warszawie zostaje zorganizowany I Kongres Nauk Sądowych; jego ważnym celem jest m.in. poprawa jakości, efektywności i sprawności opiniodawstwa dla celów sądowych w Polsce
  • 2013 - otwarcie nowej siedziby Kliniki Psychiatrii Sądowej w Warszawie;  funkcjonująca w strukturach Instytutu Psychiatrii i Neurologii, Klinika, poza działalnością opiniodawczą, zajmuje się kształceniem ekspertów z zakresu psychiatrii sądowej, organizuje konferencje i prowadzi badania naukowe
  • 2013 – w CLK Policji powstaje namiot do ujawniania śladów metodami cyjanoakrylowymi na obiektach wielkogabarytowych; jest to mobilne laboratorium do ujawniania śladów daktyloskopijnych na podłożach niechłonnych
  • 2016  - Centrum Badawczo-Szkoleniowe PTK zostaje przekształcone w Instytut Kryminalistyki Polskiego Towarzystwa Kryminalistycznego
  • 2016 - w polskiej bazie DNA znajduje się blisko 48 tys. profili
  • 2017 - nakładem Wydawnictwa Wolters Kluwer ukazuje się 3. wydanie "Ekspertyzy sądowej"; pod redakcją naukową Marii Kała, Dariusza Wilka i Józefa Wójcikiewicza przygotowało go 37 autorów reprezentujących różne działy szeroko pojmowanej kryminalistyki, psychiatrii i psychologii sądowej

c. d. n. 

 

pogoda.net